معلومات عمومی درباره فراه

گردآورنده:  جلیل سلطانی

Jalilabdul1980@gmail.com

فراه با مساحت 788،47 کیلومتر مربع سرزمینی است که در گوشه جنوبغربی افغانستان و در پهلوی سرحد کشور ایران قرار گرفته و طول البلد 62-11 درجه شرقی و عرض البلد 32-22 درجه شمالی از آن میگذرد.

معلومات عمومی درباره فراه

گردآورنده:  جلیل سلطانی

Jalilabdul1980@gmail.com

فراه با مساحت 788،47 کیلومتر مربع سرزمینی است که در گوشه جنوبغربی افغانستان و در پهلوی سرحد کشور ایران قرار گرفته و طول البلد 62-11 درجه شرقی و عرض البلد 32-22 درجه شمالی از آن میگذرد.

حدود آنرا از شمال هرات، از شمال شرق غور، از جنوب نیمروز، از جنوب شرق هلمند و از طرف غرب سرحد ایران تشکیل می دهد.

ارتفاع آن از سطح بحر 757 متر تخمین گردیده ، اقلیم آن نیمه صحرایی بوده تابستان آن فوق العاده گرم و زمستان کم باران دارد.

درجه حرارت آن متغییر است. در تابستان «45» درجه و در زمستان تا «5-» درجه سانتی گراد تنزیل میابد.

درباره وجه تسمیه آن اختلاف است. از تحقیقاتی که درین زمینه بعمل آمده بر میاید که قدیمترین منبعی که در آن ازین سرزمین یاد شده کتاب اوستاست که در حدود 2500 سال قبل از میلاد تدوین یافته است و در آن کلمه ای بصورت «فراداتا» به رودخانه ای اطلاق گردیده که از میان آن می گذرد و ما آن را فراه رود مینامیم.

عده ای کلمه فراه را با کلمات فر و فرخ همریشه دانسته اند که شکوه و جلال را معنی میدهد، ولی احمد علی کهزاد مورخ فقید افغانستان در صفحه 128 مجله آریانا مینویسد که فراداتا نام اوستایی فراه رود مرکب از دو حصه (فرا-و -داتا) است که اولی فر و شکوه و دومی داد و عدل را معنی دارد و بصورت ترکیب معنی مجازی یا اصطلااحی آن اشاره به آبادی و سرسبزی است که در اثر این رودخانه نصیب این منطقه گریدده است.

ابراهیم پور داود دانشمند ایرانی که بر کتاب اوستا شرح نوشته است مینویسد:

«فراداتا اسم وادی است که امروز به فراه رود معروفست و اسم شهر فراه نیز ماخوذ از نام این رود خانه است.»

شهر فراه در طول تاریخش در جاهای مختلف و به اشکال مختلف بنا گردیده است.

در قرن چهارم هجری دارای شصت دهکده بوده است چنانچه ابن حوقل جغرافی نویس عرب در اواسط این قرن مینویسد شهر فراه در جلگه پهناوری واقع شده خانه هایش از گل است و شصت دهکده دارد، صاحب باغستان و کشتزارهای فراوان است و از آنجا میوه فراوان و مخصوصا خرما بدست می آید.

در حدود هشتصد سال پیش، یاقوت حموی در کتاب معروف خود معجم البلدان از فراه اینطور یاد کرده است: فره شهری است بزرگ در نواحی زرنج و روستاهایش به شصت دهکده میرسد.

فریه سیاح قرن 19 که در سال 1848 میلادی از فراه دیدن نموده خرابه های جنوب رودخانه را در دره ای که از سه قسمت میان کوه واقع شده قدیمترین شهر فراه میداند اما بنظر او این شهر مدتها قبل از اسکندر بنا شده است.

برخی عقیده دارند که قدیمترین شهر فراه همان شهر کهنه پشت رود است که امروز از آن جز تپه و یک خندق چیزی باقی نمانده است.

عده ای نیز قدیمیترین شهر و مرکز ولایت را شهر کهنه معروف به شهر فریدون میدانند. این شهر که تا کنون نیز برج و بارو های شکسته و نیمه فرو ریخته اش میتواند انسان را محو شکوه و جلال روزگاران گذشته اش مینماید در متون عهد تیموری و صفوی بنام قلعه داوری یاد شده  و عده ای معتقدند که این شهر در عصر فریدون و بامر فریدون پادشاه پیشدادی آریانای باستان بنا گردیده و همانطور که گفته شد آنرا بنام شهر فریدون یاد میکنند و نام فراه را نیز ماخوذ  از نام فریدون میدانند. از این قلعه در بعضی از آثار تاریخی از جمله تاریخ سیستان یاد گردیده است. همچنان در فرهنگ دهخدا راجع به این قلعه بصورت زیر یاد آوری گردیده است:

« قلعه فریدون ظاهراً قلعه ای از توابع و نواحی فراه و یا هرات و یا نواحی مابین آن دو بوده است.»

 در تاریخ سیستان آمده است که در سال 693 هـ. ق امیر به فراه شبیخون زده و قتل و غارت نموده و سپس ملک جلال الدین را که حاکم آن بوده به اسارت گرفته و سپس ملک رکن الدین را به امارت قلعه داوری نشانیده است: «آمدن امیر، نوروز بزرگ به فراه و شبیخون آوردن و تاخت کردن و اهالی آن بقعه را اسیر کردن و نهب و قتل آن ولایت و گرفتن ملک جلال الدین بن ملک تاج الدین را و بردن به هرات و گرفتن قلعه داوری و نشاندن ملک رکن الدین را به امارت آن قلعه در سال 693 هَ . ق .»  (تاریخ سیستان ص (407)

در شهر فراه آثار باستان و تاریخی زیادی وجود دارد که از دیدن برخی به انسان شگفتی دست میدهد. از جمله میتوان به ساختمان عظیم کافر قلعه منسوب به کک کهزاد که بر کمر کوه احداث گردیده است اشاره کرد.

کوه خاکسفید، کوه مالمند و سیاه کوه بعنوان عمده ترین برجستگی های فراه و ریگستان تگ، دشت بابوس و دشت بکواه بحیث ساحات هموار و صحرایی آن شناخته شده است.

دریای فراه رود، رود خسپاس، رود اناردره و هاروت رود از منابعی است که سرسبزی و شادابی این ولایت را مربوط به آنها میدانند.

شهر فراه با آنکه تفریحگاه های زیادی ندارد با آنهم باغ پل، باغ کافی و باغ نو از بهترین نقاط تفریحی آن بشمار میرود که مردم روزمره و در تعطیلات هفتگی شان از آن ها استفاده میکنند.

شهر کنونی فراه از نطر وسعت با توجه به ساحه وسیعی که در نقشه کشور اشغال نموده خیلی کوچک و محدود است و بیشتر مردم آن زندگی روستایی دارند.

در تقسیمات اداری کشور، این ولایت به یازده ولسوالی و چهارده علاقه داری تقسیم گردیده است.

پا نوشت ها و منابع:

1. تاریخ سیستان، سرزمین ماسه ها و حماسه ها - محمد اعظم سیستانی

2. تاریخ سیستان، - مولف گمنام

3. فرهنگ برهان قاطع - تصحیح استاد محمد معین

4. مجله آریانا

5. کورنامه نیمروز

6. نظری و گذری بر تاریخ سیستان

7. جغرافیای تاریخی افغانستان